Uyku Zamanlamasının Ergenlerde Üstbiliş ve Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi

Uyku Zamanlamasının Ergenlerde Üstbiliş ve Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi

Mevcut araştırma, erkek ve kadın ergenler arasında üstbilişsel becerileri ve uyku kalitesini incelemeyi amaçladı. Toplam örneklem, uyku zamanlaması (A ve B) ve cinsiyete (K ve E) göre 4 gruba ayrılan 108 ergenden oluşmaktadır. A grubu saat 23:00'ten önce uyuyan katılımcıları, B grubu ise saat 1:00'den sonra uyuyan katılımcıları temsil etmektedir. Çeşitli üstbilişsel beceriler Üstbilişsel Farkındalık Envanteri (MAI) kullanılarak ölçülür ve uyku kalitesi Uyku Kalitesi Ölçeği (SQS) ile ölçülür. Elde edilen puanlar üzerinde tanımlayıcı istatistikler ve 2×2 ANOVA gerçekleştirilir. Sonuçlar, kadınların bildirimsel bilgi, planlama, koşullu bilgi ve hata ayıklama stratejileri konusunda erkeklerden daha yüksek puan aldığını göstermektedir. Grup bazlı sonuçlar, A grubunun çeşitli üstbilişsel becerilerde (bildirimsel bilgi, işlemsel bilgi, koşullu bilgi, planlama, hata ayıklama stratejileri, değerlendirme) grup B'den daha yüksek puan aldığını, B grubunun ise uyku kalitesi açısından A grubuna göre daha yüksek puan aldığını göstermektedir. Ayrıca, grup A'daki kadınların üstbilişsel becerilerde diğer gruplardan daha yüksek puan aldığı, ancak grup B'deki erkeklerin uyku kalitesi konusunda diğer gruplardan daha yüksek puan aldığı görülmektedir. Dolayısıyla erken uyuyanların geç uyuyanlara göre üstbilişsel becerilerinin daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.

Uyku, uzanma, göz kapaklarını kapatma, dinlenme, ortamdan nispeten habersiz olma gibi davranışların oluşturduğu bilincin kendine özgü bir yönüdür. Bu, sirkadiyen ritimler tarafından düzenlenen biyolojik bir süreçtir; gündüz ve gecenin döngüsel sürecine bağlı bir tür 24 saatlik biyolojik saattir (Vitaterna ve diğerleri, 2001). Uyku çeşitli aşamalardan oluşur; Hasan ve ark. (2015) NREM (Hızlı Olmayan Göz Hareketi) ve REM (Hızlı Göz Hareketi) olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Beş aşamadan oluşan NREM sırasında uykunun yaklaşık %70'i gerçekleşir.

Uyku kalitesi, uykudan sonra dinlenmenin ne ölçüde gerçekleştiğini ifade eder. Kötü uyku kalitesi, dikkatsizlik, odaklanma eksikliği, uykululuk ve baş dönmesi gibi yan etkilere neden olabilir ve geç uyumak gibi faktörlerden kaynaklanabilir; algılanan stres, öğrenciler arasında düşük uyku kalitesinde önemli bir faktör gibi görünmektedir (Ahrberg ve diğerleri, 2012). Uyku kalitesi genel refahın ve bilişsel işleyişin önemli bir belirleyicisidir. Önceki çalışmalar, yetersiz uyku kalitesinin dikkatin azalmasına, hafıza eksikliklerine ve yürütücü işlevlerde azalmaya yol açabileceğini göstermiştir (Hsu ve Chang, 2022). Ayrıca uyku kalitesi, hafızanın ve bilişsel becerilerin etkili bir şekilde pekiştirilmesi için gereklidir; araştırmalar, uykudaki kesintilerin öğrenmeyi ve bilgi işlemeyi olumsuz etkileyebileceğini göstermektedir (Zhou ve diğerleri, 2023).

John Flavell (1979), insanların kendi bilişsel süreçlerine ilişkin farkındalığı ve bilgisi olarak tanımladığı üstbiliş fikrini ortaya attı - "bilişsel olgularla ilgili bilgi ve biliş." Schraw ve Dennison'a (1994) göre üstbilişsel farkındalık iki unsurdan oluşur: bilişle ilgili bilgi ve bilişin düzenlenmesi. Bilişle ilgili bilgi, kişinin düşünme kalıpları ve yanılgılarının bilincinde olmayı içerir ve bildirimsel, prosedürel ve koşullu bilgiden oluşur (Young ve Fry, 2008), bilişin düzenlenmesi ise bilişsel kontrolün yürütme süreçlerini içerir: planlama, bilgi yönetimi stratejileri, kavrama izleme, hata ayıklama stratejileri ve değerlendirme.